Μισιρλού / Misirlou

Έρευνα: Elena Konstantinidou, P. 

 

🎶Μισιρλού🎶

Το τραγούδι που ένωσε τόσους λαούς με διαφορετικές κουλτούρες και κυκλοφόρησε σε τόσες πολλές μουσικές διασκευές.

Η «Μισιρλού» είναι ελληνικό τραγούδι, παραδοσιακός σκοπός της Σμύρνης, με τις περισσότερες ίσως διασκευές και ηχογραφήσεις: ως ρεμπέτικο, χαραγμένο με μικρασιατικές μελωδικές γραμμές, περνάει από την τζαζ και τη λάτιν, εκσυγχρονίζεται μέσω του σερφ ροκ, επανέρχεται στα γίντις της εβραϊκής παράδοσης. 

Το Μισιρλού, που παράγεται από την τουρκική λέξη Misirli (έλκει τη ρίζα της από το αραβική λέξη Misr = Μισρ = Αίγυπτος στα αραβικά), Σημαίνει γυναίκα Αιγύπτια από το Μισίρι, ή κορίτσι από την Αίγυπτο και αναφέρεται σε μουσουλμάνα της Αιγύπτου, αφού τη χριστιανή της περιοχής την ονομάζουμε Αιγυπτιώτισσα.

 

Από την έρευνα που έκανα και συγκέντρωσα εκτεταμένες πληροφορίες από σχετικές δημοσιεύσεις που έγιναν γύρω από την ιστορία αυτού του πολυδιασκευασμένου μουσικού τραγουδιού, προέκυψαν πολλά και ενδιαφέροντα στοιχεία, καθώς και διαφορετικές απόψεις, έτσι διαπίστωσα ότι τελικά ενδιαφέρθηκαν πολλοί στο πέρασμα των χρόνων για τις ρίζες και τις πολλές διασκευές, του διεθνώς επιτυχημένου και πολυτραγουδισμένου τραγουδιού.

Κατά την εκδοχή του Θεόδωρου Φαχουρίδη* που σας παραπέμπω στο τέλος στο δικό του άρθρο της έρευνας που έκανε και ομολογώ ότι είναι εξαιρετική και η πλέον εμπεριστατωμένη, αλλά και κατά την δημοφιλέστερη εκδοχή, η πατρότητα του τραγουδιού ανήκει στον Αλεξανδρινό καλλιτέχνη Σαγιέντ Νταρβίς (17/3/1892 – 15/9/1923), που θεωρείται ο πατέρας της σύγχρονης αιγυπτιακής μουσικής. Έχει συνθέσει 26 μιούζικαλ-οπερέτες και περισσότερα από 250 τραγουδιών και είναι ο συνθέτης του εθνικού ύμνου της Αιγύπτου. Το 1919 έγραψε το «Bint Misr» (κορίτσι της Αιγύπτου), ένα από τα πιο δημοφιλή τραγούδια της χώρας του.

• Άλλη εκδοχή για το συγκεκριμένο κομμάτι είναι ότι είναι ελληνικό τραγούδι με πολλές διασκευές που πολλοί οικειοποιήθηκαν, ως γαλλικό, τούρκικο, αιγυπτιακό,…και για όλα ευθύνεται κατά την δική μου άποψη η λέξη Μισιρλού, που είναι ο τίτλος του τραγουδιού.

• Ξεκινώντας από τον Τέτο Δημητριάδη / Τέτος (Θεόδοτος) Δημητριάδης, ο οποίος ήταν γεννημένος στην Κωνσταντινούπολη το 1897 και μετανάστευσε το 1921 στην Αμερική.

Η δική του Μισιρλού είναι η ρεμπέτικη, πρώτη εκτέλεση της Αιγύπτιας, όπως είναι η ακριβής μετάφραση από την αραβική γλώσσα. Ηχογραφήθηκε στην Νέα Υόρκη τον Ιούλιο του 1927 στην εταιρεία Columbia.

• Ο Τέτος (Θεόδοτος) Δημητριάδης ήταν κιθαρίστας, συνθέτης, στιχουργός και τραγουδιστής από ιστορική οικογένεια της Κωνσταντινούπολης (αδελφός του διακεκριμένου σκιτσογράφου μας Φωκίωνα Δημητριάδη). Σταδιοδρόμησε στις ΗΠΑ του Μεσοπολέμου και είναι γνωστός από την εκεί δισκογραφία του. Στο διάστημα 1929-1935 πραγματοποίησε αρκετά ταξίδια στην Ελλάδα για να ηχογραφήσει ως εκπρόσωπος της αμερικανικής Εταιρείας RCA Victor (και της θυγατρικής της Orthophonic) φημισμένους ρεμπέτες, λαϊκούς οργανοπαίκτες, και κλασικούς τραγουδιστές της εποχής.

Ο Τέτος, μαζί με την αδελφή του Τασία Δημητριάδου, στο διάστημα 1922-42 κατέγραψαν σε δίσκους 78 στροφών 300 περίπου ελληνικά επιθεωρησιακά "σουξέ" και δεκάδες επιθεωρησιακά ντοκουμέντα, διασώζοντάς τα.

                                                                                    The original Misirlou - Μισιρλού (Τέτος Δημητριάδης -1927)

                                                                                  Misirlou - Egyptian girl (from the arabic name of Egypt "Misr" (مصر)) 

https://m.youtube.com/watch?v=LW6qGy3RtwY&fbclid=IwVERDUAQh46JleHRuA2FlbQIxMQBzcnRjBmFwcF9pZAo2NjI4NTY4Mzc5AAEeC5u-lsM3K5fvxQZrRIDl6nxv4N8PnhUD1qUNQS1e-SMORDgmtszQhplgxAA_aem_212VXhxai4XtMc6y9tEs9A

Τέτος Δημητριάδης - Tetos Dimitriades (ηχογρ./recorded 1927 στη Νέα Υόρκη/in New York)

Music/Lyrics (as first credited) by Nikos (Nick) Roubanis

Μουσική/Στίχοι : Νίκος Ρουμπάνης

Ανεξάρτητα αν είναι παραδοσιακό το τραγούδι ή σύνθεση του Ρουμπάνη, η ετικέτα του δίσκου με την πρώτη εκτέλεσή του με ελληνικά λόγια που ηχογραφήθηκε τον Ιούλιο του 1927 στη Νέα Υόρκη, αναγράφει εκτός από το όνομα του τραγουδιστή Τέτου Δημητριάδη κι αυτό του Ρουμπάνη (δίσκος Columbia 56073-F, W 205625-2, 12 ιντσών) : 

Απ΄την άλλη ο δίσκος έχει το ’’Μέσα στη ζάλη του κρασιού’’-W 205622, πάλι με τον Τέτο.

Δεν έχει αποδειχθεί ποιος είναι ο δημιουργός του τραγουδιού, γι' αυτό και ανήκει στην κατηγορία των αδέσποτων, όμως η πρώτη ηχογράφηση ανήκει στον Τέτο Δημητριάδη το 1927 στη Νέα Υόρκη.

• Κι ο Spottswood που καταγράφει το δίσκο με χρονολογία ηχογράφησης το 1927, αναφέρει μαζί με τον Δημητριάδη και τον Ρουμπάνη, δεν προστέθηκε δηλαδή το όνομα του τελευταίου τη δεκαετία του ΄40 όπως γράφεται.

Υπάρχουν επίσης, οι εξής καταγεγραμμένες ηχογραφήσεις του κομματιού με τον Δημητριάδη: α. (Κατά Spottswood) Misirlou (N. Roubanis) - 14/01/1942/Nέα Υόρκη. Δίσκοι: Orthophonic S-572, Victor 26-8019 & 26-8348 (BS 071631), β. (Κατά δισκογραφία Διονύση Μανιάτη) ΜΙΣΙΡΛΟΥ (Ν. Ρουμπάνης) - Standard Αμερικής F-9006/δεκαετία του ΄40. 

Κατά μια άλλη εκδοχή:

• Η  «Μισιρλού» πρωτοπαίχτηκε από τη ρεμπέτικη ορχήστρα του Μιχάλη Πατρινού στην Αθήνα, το 1927. Όπως συνέβαινε και με σχεδόν όλα τα πρώιμα ρεμπέτικα τραγούδια, ο αυθεντικός συνθέτης του τραγουδιού έμεινε άγνωστος, και η σύνθεση κατοχυρώθηκε στον αρχηγό της κομπανίας. Ο Πατρινός ήταν σμυρνιός μουσικός, που ήρθε στην πρωτεύουσα με το κύμα των προσφύγων της Μικρασιατικής Καταστροφής.
• Το τραγούδι αναφέρεται στον έρωτα ενός χριστιανού για μια μουσουλμάνα, θέμα – ταμπού για εκείνη την εποχή και όχι μόνο. Η μελωδία είτε προϋπήρχε και ήταν οικείο άκουσμα στον ευρύτερο χώρο της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, είτε αποτελεί ομαδική δουλειά της κομπανίας του Πατρινού. Ισχυρίζονται ότι ο Πατρινός έγραψε τους στίχους. Η μελωδία κατά πάσα πιθανότητα συντέθηκε συλλογικά από τους μουσικούς. Στην αρχική έκδοση του τραγουδιού, το όνομα της κοπέλας του τίτλου προφερόταν από τον Πατρινό “Μουσουρλού”, με βαριά Σμυρναΐικη προφορά.
• Το τραγούδι αρχικά γράφτηκε σαν ζεϊμπέκικο, σε πιο αργό ρυθμό και διαφορετικό τόνο απ’ τη σημερινή “οριεντάλ” έκδοση χάρη στην οποία έχει γίνει γνωστό. Έτσι ακούγεται στην πρώτη γνωστή ηχογράφηση, που έκανε ο Πατρινός στην Ελλάδα γύρω στο 1930· μια δεύτερη ηχογράφηση έγινε απ’ τον ίδιο στη Νέα Υόρκη, το 1931.
• 
  

                                                                   Μιχάλης Πατρινός - MIKE PATRINOS Μουσουρλού / MISIRLOU (Original, 1930)

https://m.youtube.com/watch?v=1Qd2Nb-oh4I&fbclid=IwVERDUAQiA2JleHRuA2FlbQIxMQBzcnRjBmFwcF9pZAo2NjI4NTY4Mzc5AAEe-OtdNROmYmQzz6HAbs_jOM3SUYUpxsgds3N0-Kmlb1rfw9PqLA4HDJNV_E4_aem_QwXz0FD-ICDCd5nwr0Zevw

Η διεθνής πορεία του τραγουδιού ξεκίνησε το 1930 από τις ΗΠΑ, με την κυκλοφορία του από τη δισκογραφική εταιρεία Orthophonic του Ελληνοαμερικανού Τέτου Δημητριάδη.

Η δεύτερη ηχογράφηση έγινε από τον Μιχάλη Πατρινό τον Απρίλιο του 1931 στη Νέα Υόρκη με τον τίτλο ’’ΜΟΥΣΟΥΡΛΟΥΜ’’. Τα στοιχεία του δίσκου, στην ετικέτα του οποίου δεν αναγράφεται το όνομα του Ν. Ρουμπάνη (βάσει καταλόγων, είναι ο μόνος δίσκος 78 στροφών με το συγκεκριμένο τραγούδι που δεν αναγράφεται το όνομα του Ρουμπάνη), είναι: Columbia 56270-F, W 206414-2, 12 ιντσών:

Απ΄την άλλη ο δίσκος έχει το ’’Στα δυο μου χέρια τ΄άρματα’’- W 206410, κλέφτικο, με τον Πατρινό πάλι.

• Το 1941 ένας άλλος Ελληνοαμερικανός μουσικός και δάσκαλος μουσικής, ο Νίκος Ρουμπάνης του άλλαξε τον τόνο και τη μελωδία, κυκλοφορόντας μια εκτέλεση ορχηστρικής τζαζ του τραγουδιού, δίνοντάς του τον ανατολίτικο ήχο με τον οποίο είναι γνωστό σήμερα. Φρόντισε, μάλιστα, να κατοχυρώσει το όνομά του ως συνθέτης του τραγουδιού το 1934. Καθώς κανείς δεν του αμφισβήτησε το δικαίωμα αυτό, ο Ρουμπάνης εμφανίζεται ως επίσημος συνθέτης της παγκόσμιας επιτυχίας Μισιρλού σε όλο τον κόσμο εκτός από την Ελλάδα.

•                                                                                                Μισιρλού Νίκος Ρουμπάνης 1941 

•                                                  
  

  
  

                                                                              https://youtu.be/rHtfq5tAxxk?is=mbiZi0cEWjaWLwCI

  
  

  
  

• • Η Σοφία Βέμπο ερμήνευσε τη «Μισιρλού» κατά τη διάρκεια της μεγάλης καριέρας της, ωστόσο η πρώτη δισκογραφική εκτέλεση του εμβληματικού αυτού τραγουδιού δεν ανήκει σε αυτήν, αλλά στον Τέτο Δημητριάδη το 1927 στη Νέα Υόρκη. 
  • Η εκτέλεση της Σοφίας Βέμπο, η οποία έγινε ιδιαίτερα γνωστή στην Ελλάδα, ηχογραφήθηκε αρκετά χρόνια αργότερα, στα τέλη της δεκαετίας του 1930 ή στις αρχές της δεκαετίας του 1940 (συχνά αναφέρεται στο πλαίσιο της περιόδου 1940-1941).
  • 
    
  •                                                                                        
  •                                                                                            Μισιρλού Σοφία Βέμπο 

  • 
    

    Cobalt Music

    
    

    https://share.google/EfDMOXsVnuhmP3fCu

    
    

    https://youtu.be/HwAswgy3S-M?is=cu-SxZ63Eg5HTA4C

    
    

    • Από τη σειρά «Αστέρια του ελληνικού τραγουδιού» με τη μεγάλη δόξα του παρελθόντος της ελληνικής δισκογραφίας Σοφίας Βέμπο.

    
    

    Οι εκδόσεις αυτές περιλαμβάνουν πολυσέλιδα ένθετα με πλούσιο φωτογραφικό υλικό και εικονογράφηση, καθώς και ακυκλοφόρητα σε CD τραγούδια.

    
    

    Στοιχεία για την εκτέλεση της Βέμπο:

    • Χαρακτήρας: Η Βέμπο απέδωσε το τραγούδι με το δικό της χαρακτηριστικό ελαφρολαϊκό/αρχοντορεμπέτικο στυλ της εποχής.
    • Δισκογραφική: Σύμφωνα με αναφορές, η Βέμπο ξεκίνησε τη συνεργασία της με την εταιρεία Parlophone(Παρλοφόν) μετά την αρχική άρνηση της Columbia, όπου ηχογράφησε μεγάλες επιτυχίες.
    • Κυκλοφορίες: Η ερμηνεία της περιλαμβάνεται σε πολλές μεταγενέστερες συλλογές (π.χ., "Σοφία Βέμπο - 1935-1939", "Τα ωραιότερα τραγούδια μου").

    
    

    • 1963 Dick Dale “Misirlou”
    • ‘Ομως, αυτός που το σφράγισε στο μέτωπο με την πέτρα του ροκ είναι ο σερφ κιθαρίστας Ντικ Ντέιλ (γενν. 1937, ψευδώνυμο του Ρίτσαρντ Μανσούρ, Λιβανέζος από πατέρα και Πολωνός από μητέρα) στο δίσκο «Surfers' Choice» (1962). Το χρωμάτισε, όταν του ζητήθηκε, από έναν δεκάχρονο να αυτοσχεδιάσει σε μια χορδή. Τότε θυμήθηκε ότι κατά την παιδική του ηλικία, όταν τον πήγαιναν σε γάμους, ακουγόταν συχνά αυτή η μελωδία. Ο Dick Dale βέβαια είχε διασκευάσει την Μισιρλού από το 1963 για τη ταινία A swingin affair
    • 
      
    •                                                             Dick Dale & The Del Tones “Misirlou”1963

    • 
      

      https://m.youtube.com/watch?v=ZIU0RMV_II8&pp=0gcJCZoBo7VqN5tD&fbclid=IwVERDUAQiX-BleHRuA2FlbQIxMQBzcnRjBmFwcF9pZAo2NjI4NTY4Mzc5AAEeCFZKc1n98gkCaWJcpW6XHD6T7q9Z1-SBUVBhcadmo5xZc8eDYdW9G1PfBXs_aem_9_aSrjOIU55YqghGl13roA

      
      

      • Ο κιθαρίστας Ντικ Ντέιλ έδωσε τη ροκ εκδοχή που έγινε τα τελευταία χρόνια ευρέως γνωστή από την ταινία «Pulp Fiction»

      Το 1994, ακούγεται στην εκτέλεση του κιθαρίστα Ντικ Ντέιλ από την ταινία του Ταραντίνο, «PulpFiction».

    •                                                                  
    •                                                        PULP FICTION 

    • 
      

                                                    https://m.youtube.com/watch?v=1hLIXrlpRe8

      
      

      Τα δικά του χνάρια ακολούθησαν οι «Μπιτς Μπόις», έναν χρόνο μετά, στο άλμπουμ «Surfin USA».

       

      Ο εθνομουσικολόγος Αμερικανός Ρίτσαρντ Σπότσγουντ, στη μελέτη του «Ethnic Music on records. Volume ΙΙΙ. Easter Europe. 1893-1942» (1990) υποστηρίζει ότι ο ρεμπέτης Τέτος Δημητριάδης (ψευδώνυμα: Τάκης Νικολάου, Νώντας Σγουρός) ηχογράφησε πρώτη φορά το 1927 στην Αμερική τη «Μισιρλού». Κι όχι ο Ελληνοαμερικανός Νικ Ρουμπάνης, ο οποίος το παρουσίασε το 1941 σε τζαζ εκδοχή, αναφέροντας τον εαυτό του ως συνθέτη, προσθέτοντας την ανατολίτικη μελωδία. Τους αγγλικούς στίχους συνυπέγραψαν οι S.K. Russell, Norman Wise, Μ. Leeds.

       

      ‘Εκτοτε, οι εκατοντάδες διασκευές σε μουσικά είδη ουκ έχουσι αριθμό: Κρόνος Κούαρτετ «Κάραβαν» (2000), Μάρτιν Ντένι (1911-2005), Γούντι Χέρμαν (1913-1987), Αρθουρ Λάιμαν (1932-2002) «Taboo», Βίντσε Γκουαρέλντι (1928-1976), Τζέιμς Χιλ «On the other hand» (2004), Αλμπέρτο Γκρεγκουόλντο «Peaces of dance» (2004).

       

      Συν τοις άλλοις, μουσικές λαϊκές παραδόσεις από διαφορετικές χώρες συναντήθηκαν στη «Μισιρλού»: το συγκρότημα «Λος Πασάρος Σεφαράδις», που αποτελείται από Εβραίους και Τούρκους μουσικούς, ο Γαλλοαλγερινός Ρασίντ Ταχά στα αραβικά («Τζανγκλ Φίξιον»), τα γίντις της μουσικής ομάδας «Κλεζμέρ Κονσερβατόρι Μπαντ», ο Σέρβος τραγουδιστής Στάνισα Στόσιτς, Tο ραπ συγκρότημα «Μπλακ Αϊντ Πις»με παραλλαγμένους στίχους και με σταθερή τη μελωδία («Παμπ ιτ»), το μετατρέπει σε ποπ ραπ και χιπ χοπ.

       

      Η Ρόζα Εσκενάζυ, η Σοφία Βέμπο, η Δανάη, ο Νίκος Γούναρης, ο Μανώλης Αγγελόπουλος και η Καλλιόπη Βέττα το ανέστησαν, ο καθένας ξεχωριστά με το ηχόχρωμα της φωνής του.Καλλιτέχνες που τραγούδησαν τη ’’Μισιρλού’’ σε δίσκους 78 στροφών:Μαρία Καρελά, Σοφία Βέμπο, Δανάη, Τζίμης Μακούλης και Κ. Μανιάτης, ενώ τα τελευταία χρόνια το ανακάλυψαν αρκετά ελληνικά ροκ συγκροτήματα.

       

      ‘Οπως τα «Last Drive» (1986, «Underworld shakedown»), «343 kg. Κρέας», «Sunsteps», «Sound Explosion» («Misirlou the greek»), «Invisible Surfers».

       

      Δεν πρέπει να ξεχάσουμε ότι ακούστηκε κατά την τελετή λήξης των Ολυμπιακών Αγώνων του 2004. 

      Και έχει χρησιμοποιηθεί στα ηλεκτρονικά παιχνίδια «Drummania», «Guitar freak», «Guitar Hero 2» και στο διαφημιστικό του βιντεοπαιχνιδιού “Rayman Raving Rabbids”.

    • • 🎯 •The story of "Misirlou" is a compelling chronicle of a melody in perpetual motion. Originating in the Eastern Mediterranean, this traditional song has been a vibrant traveler for over a century, seamlessly adapting to the cultures, languages, and musical styles it has encountered. Its very name, "Misirlou," meaning "Egyptian Girl," is a linguistic artifact of its journey, borrowed from the Turkish "Mısırlı" (Egyptian) and adapted into Greek.

      • The song first flourished in the cosmopolitan milieu of the late Ottoman Empire, a region where Greek, Turkish, Arabic, Armenian, and Jewish communities lived in close proximity. In this vibrant, multi-ethnic environment, "Misirlou" was not owned by any single group but was a shared treasure in the collective repertoire of musicians. Its transition from oral tradition to recorded history began in the early 20th century. Among the first commercial recordings was the 1927 version by Greek singer Tetos Demetriades in the United States. Shortly after, in Greece, Michalis Patrinos cemented its place in the rebetiko canon with a slower, more haunting version that used the tsifteteli belly dance rhythm. The lyrics of this version, which narrated a risky love affair between a Greek Christian and an Egyptian Muslim, added a layer of social transgression, making the song feel daring and modern.
      • The melody's voyage continued across the Atlantic, where it was adopted by Greek and Middle Eastern diaspora communities in American cafés and clubs. A significant, and somewhat controversial, milestone came in 1941 when Greek-American musician Nick Roubanis published a jazz arrangement and successfully copyrighted it as his own composition, a bold move given the tune's well-established folk status. This act facilitated its entry into the American mainstream, where big band leaders like Harry James and Woody Herman crafted swing and exotic lounge versions. During this period, "Misirlou" became a staple for belly dance performances and was heavily used to cultivate a Western fantasy of the "Orient," or what was often termed "exotica" music.
      • Perhaps the most radical reinterpretation arrived in 1962 from Dick Dale, the "King of the Surf Guitar." Drawing on the Arabic melodies he heard from his Lebanese immigrant father, Dale reimagined "Misirlou" as a blistering surf rock instrumental. His use of rapid-fire tremolo picking on a single string, drenched in powerful reverb, transformed the ancient melody into a youthful, high-voltage showpiece. Decades later, Quentin Tarantino's use of Dale's version in Pulp Fiction (1994) catapulted the song to a new peak of global fame, permanently linking it with the film's iconic, gritty coolness. It has since appeared in countless other media, from video games to commercials, becoming a true cultural shorthand.
      • Musically, the song's unique character comes from its foundation in the double harmonic minor scale (known in Arabic music as maqam Hijaz). This scale, with its distinctive intervals of a semitone followed by an augmented second, is responsible for the melody's instantly recognizable "Eastern" flavor. While this has led to its use as a convenient atmospheric cue in Western media, its true history is far richer: it is a product of cultural fusion and continuous reinvention.
      • Every new rendition—from the soulful rebetiko of the past to modern electric, jazz, or even electronic arrangements—adds another layer to its enduring legacy. The practice of preserving the core melody while freely altering its rhythm, instrumentation, and context is itself a tribute to the song's living, evolving nature. "Misirlou" is not a museum piece to be preserved under glass, but a dynamic musical force, still capable of generating new energy, new grooves, and new meanings for listeners today.
      • Enjoy this energetic remix of Misirlou, the iconic melody known from surf rock, movies and pop culture. 
      • 
        
      • Το σχετικό άρθρο του Θεόδωρου Φαχουρίδη βρίσκεται στο παρακάτω site. Διαβάστε όλο το άρθρο: http://www.mixanitouxronou.gr/misirlou-i-istoria-tou-kratai-peripou-100-chronia-xekinise-apo-tin-egipto-perase-apo-tin-ellada-ke-egine-terastia-epitichia-se-olo-ton-kosmo-vinteo/

      
      

      Έρευνα: Elena Konstantinidou, P.